أبو القاسم گرجي

151

تاريخ فقه و فقها ( فارسي )

بدون فائده نيست : سيد كتاب انتصار را در متفردات اماميه تأليف كرد ، شاگرد او شيخ طوسى ( 460 ه ) نيز كتابى بر همان منوال به نام خلاف در موارد اختلاف شيعه با مذاهب اهل سنّت به رشتهء تحرير و تأليف در آورد ، و مىتوان تذكرة الفقهاء علامهء حلى ( 726 ه ) را نيز تا حدى مقتبس از همان سبك دانست . سيد كتاب الحدود و الحقائق را در تعريف مصطلحات شرعيه نگاشت و كفعمى ( 905 ه ) كتاب اختصار الحدود و الحقائق را . « 1 » سيد كتاب تنزيه الانبياء را تأليف كرد و عبد الوهاب بن على الحسينى « 2 » كتابى به همين نام در تلخيص و اتمام و توضيح آن نگاشت « 3 » ، و شايد كتاب تخطئة الانبياء تأليف امام غزالى ( 505 ه ) نيز نقض همين كتاب سيد باشد . « 4 » سيد كتاب انقاذ البشر من الجبر و القدر را تأليف كرد و علامهء حلى در موضوع همين كتاب كتابى به نام استقصاء النظر فى القضاء و القدر « 5 » به رشته تحرير در آورد . راجع به كتاب غرر و درر دو كتاب تأليف شده است : يكى تعليقى است به نام التعليقات على كتاب الغرر و الدرر از دانشمندان قرن ششم ، سيد ضياء الدين ، فضل الله « 6 » و ديگرى شرحى است به نام الفوائد الغوالي فى شرح شواهد الامالى از دانشمند ، شيخ محسن جواهرى ( 1355 ه ) . « 7 » ناگفته نماند كه شيخ سعيد بن هبة الله بن الحسن راوندى ( 573 ه ) مدفون در قم كتابى در موارد اختلاف بين سيد و شيخ مفيد به نام الاختلافات بين الشيخ المفيد و السيد المرتضى تأليف كرده و در آن كتاب در 95 مورد اختلافات بين آن دو را برشمرده است . « 8 » خلاصه : آراء سيد در فقه و اصول و تفسير و كلام و ادب همواره زنده و در مؤلفات دانشمندان پس از او مذكور است و در محافل علمى مورد بحث و تحقيق قرار مىگيرد .

--> « 1 » . الذريعة ، 1 / 365 و ريحانة الادب ، 3 / 371 . « 2 » . از افاضل اواخر قرن نهم و اوائل قرن دهم . « 3 » . ادب المرتضى ، 124 به نقل از فهرست مخطوطات مكتبة الرضا ، 469 . « 4 » . ادب المرتضى ، 124 به نقل از رياض العلماء ، ترجمهء مرتضى . « 5 » . روضات الجنات ، 173 . « 6 » . ادب المرتضى ، 125 به نقل از رياض العلماء ، 146 . « 7 » . ادب المرتضى ، 125 و 159 . « 8 » الذريعة ، حرف الهمزة ، 361 .